این نشست که با حضور استاد سید جمالالدین حسینی برای طلاب پایه چهارم برگزار شد، در حوزه علم فقه و موضوع «چرا لمعه بخوانیم؟» بود.
📖 این نشست علمی به بررسی این پرسش میپردازد که چرا باید کتاب شرح لمعه را در حوزه علمیه خواند. هدف اصلی جلسه این است که نشان دهد وقت گذاشتن روی این کتاب نه تنها اتلاف وقت نیست، بلکه برای رسیدن به اهداف علمی ضروری است.
🔻شبهات مطرح شده درباره لمعهخوانی
▪️قدیمی بودن فتواها: چرا باید فتاوای فقیهانی را که قرنها پیش زندگی میکردند (مانند شهید اول) مطالعه کنیم، در حالی که مراجع تقلید معاصر در دسترس هستند؟
▪️پیچیدگی متن: متن کتاب گاهی بسیار پیچیده است و مفاهیم ساده را با عبارات فنی، کوتاه و دشوار منتقل میکند.
▪️ناقص بودن استدلال: لمعه یک فقه تماماً استدلالی نیست؛ گاهی فقط فتوا را بیان میکند و در مواردی هم که استدلال میآورد، ناقص است (مانند اشاره صرف به یک روایت، بدون توضیح نحوه استنباط یا حل تعارضات).
▪️طرح مسائل منسوخ: کتاب حاوی مسائلی است که امروزه کاربرد ندارند، مانند احکام خرید و فروش کنیزان و بردگان (عبید و اِماء) یا احکام مربوط به چاهی که گوسفندی در آن افتاده است.
🔻مقدمات بحث: نیاز به فهم عمیق و اجتهاد
برای پاسخ به این شبهات، دو فرض اصلی مطرح میشود:
هدف از این مسیر، دستیابی به اجتهاد یا حداقل فهمی عمیق از مسائل شرعی است. (فهم دقیق مسائل شرعی، حتی در حد فهم درست رساله عملیه مراجع، نیازمند این مسیر سنگلاخ است).
بحث صرفاً درباره فواید لمعهخوانی است، نه اینکه آیا زمانبندی حوزه درست است یا نه.
🔻توجیه ضرورت مطالعه متون قدیمی
برای رسیدن به نظر شرعی، مراجعه به منابع فقهی (آیات، روایات، اجماع، شهرت و عقل) ضروری است. فهم دقیق روایات به قرائنی نیاز دارد که ممکن است به دست ما نرسیده باشد.
نقش فقهای متقدم: قرائن متنی و حالیای که در زمان ائمه وجود داشته، بر فقهای عصر نزدیک به معصوم (قدما، مانند فقهای غیبت صغری یا ابتدای غیبت کبری) مخفی نبوده است. به همین دلیل، فهم قدما برای ما حجت است، زیرا ممکن است آنچه را که ما نمیفهمیم (به دلیل حذف قرائن)، آنان با اتکا به قرینهای که در دسترسشان بوده، دریافته باشند.
روش استنباط: همچنین، روش استنباط (اجتهاد) در طول تاریخ «چکش خورده» و «پخته» شده است. برای دستیابی به این پختگی، نیاز است که سیر تحول روش استنباط را از فقه روایی (مانند زمان شیخ صدوق) به فقه استدلالی (مانند زمان متأخرین) دنبال کنیم؛ این مانند یادگیری آشپزی است، نه صرفاً خوردن غذای آماده.
صوت کامل نشست علمی استاد حسینی
🔻پاسخ به شبهات درباره لمعه
1️⃣ قدیمی بودن فتواها و مسائل
تاریخ فقه به سه دوره قدما (تا محقق حلی)، میانه (شامل شهید اول و ثانی) و متأخرین تقسیم میشود.
شهید اول و ثانی (صاحبان لمعه) جزو فقهای میانه هستند. فتوای آنان مهم است، زیرا ایشان در برزخ میان قدما و متأخرین قرار دارند.
آنها از قدما نقل قول میکنند و فهمشان از متون نزدیک به فهم قدماست، که خود به عصر معصوم نزدیکتر بودند. بنابراین، لمعه ما را به ریشهها و فتوای قدما (که حجتترند) نزدیک میکند.
مسائل منسوخ (مانند احکام چاه): مطالعه این مسائل اتلاف وقت نیست، چرا که این مسائل بستر مناسبی را برای تمرین روش استنباط و تحلیل روایات (عموم، اطلاق، تخصیص) فراهم میکنند.
2️⃣ پیچیدگی متن و ناقص بودن استدلال
فقها عادت داشتند متون خود را فنی، دقیق و علمی بنویسند، حتی اگر روان نبود. فهم دقیق عبارات فنی فقها و تحلیل متن، بخش عمده راه اجتهاد است.
لمعه (به نسبت سایر متون فنی) متنی روان به حساب میآید.
مهمترین ویژگی لمعه، نقش میانجی آن در ادبیات فقهی است:
عبارات لمعه به لسان و ادبیات قدما شباهت دارد، زیرا نویسندگان آن، آثار قدما را خواندهاند.
از طرف دیگر، متأخرین نیز تلاش میکردند همچنان شبیه میانهها صحبت کنند.
بنابراین، لمعه همچون یک "برزخ" عمل میکند که طلاب را برای فهمیدن اصطلاحات و شیوههای فکری هر دو گروه (قدما و متأخرین) آماده میسازد. این تسلط بر لسان و دقت فقهی، توجیه میکند که چرا گاهی باید وقت زیادی را صرف فهم یک کلمه در متن نمود.
